“Waarom proef je het verschil tussen hybride vlees en echt vlees bijna niet?”
Wie houdt er nu niet van een lekker stukje vlees? Overal in de wereld wordt vlees gegeten. Echter, de productie van vlees heeft veel nadelen voor het milieu. Het gebruikt veel land, water en energie. En dan de afvalstoffen. Kijk maar naar de problemen met de stikstof in ons land. Om maar eens een voorbeeld te noemen.
In vlees zitten eiwitten die we nodig hebben. Maar hoe krijg je deze dan als de vleesproductie drastisch verminderd wordt? Of misschien zelfs helemaal verdwijnt.
Oplossing: op zoek naar andere eiwitten.
Eiwitten zitten ook in planten, gisten, schimmels, insecten en dierlijke cellen. Zo is het idee ontstaan om deze te kweken in tanks. Deze tanks zijn zogenaamde bioreactors.
Elke bron van eiwitten heeft zijn eigen voordelen en beperkingen. Denk aan smaak, voedingswaarde en de kosten van de productie.
Dit is ook de reden waarom ze vaak met elkaar gemengd worden. Op deze manier kunnen wetenschappers zogenaamde hybride voedingsproducten maken. Ze smaken beter en zijn voedzamer. En hebben minder impact op het milieu. Je zou denken: dit is de oplossing.
Er zijn grote uitdagingen voor het maken van hybride voedingsproducten.
Het maken van hybride voedingsproducten is duur. Daarnaast zijn er strenge veiligheidscontroles vereist. Voedsel moet veilig zijn om te eten. Daarnaast is het ook moeilijk om mensen zover te krijgen dat ze het eten.
Het probleem met eiwitten.
Eet je weleens een veggieburger? Of heb je wel eens havermelk gedronken? En zo zijn er nog wel wat producten die zijn gemaakt om dierlijke eiwitten te vervangen. Denk dan aan vlees, eieren en melk.
Mensen kiezen plantaardige voedingsmiddelen. En dat doen ze om allerlei redenen. Het kan zijn dat je deze eet voor je eigen gezondheid, of voor het milieu en het dierenwelzijn. Voedingsmiddelen die gemaakt zijn van dieren zijn rijk aan eiwitten. Eiwitten zijn belangrijk voor je spieren. En het lichaam te herstellen. En ze zorgen ervoor dat je algemeen gezond blijft. Eiwitten komen zowel in dierlijk als plantaardig voedsel voor. En toch is vlees de meest voorkomende eiwitbron voor de meeste mensen op de wereld.
Nadelen van het houden van dieren.
Het houden van dieren voor ons voedsel brengt grote kosten met zich mee voor het milieu. Het kost grote hoeveelheden land, water en energie om dieren te fokken. En daarbij zorgt het voor veel vervuiling. Denk aan de broeikasgassen die bijdragen aan de klimaatverandering.
Het is nodig om bossen te kappen om ruimte te maken voor grazende dieren. Of het verbouwen voor voedsel van deze dieren. Dit beschadigt het natuurlijke systeem van de natuur, oftewel het ecosysteem. En dit verdrijft ook de wilde dieren uit de natuurlijke omgeving.
Het houden van dieren in drukke omstandigheden zorgt ook voor veel ziekten. Deze kunnen zich makkelijk verspreiden. Voorbeelden zijn Q-koorts en de vogelgriep. En door het gebruik van antibiotica kunnen er ook gezondheidsproblemen komen bij mensen.
De groei van de wereldbevolking neemt toe. Dus meer mensen gaan vlees eten. Dit zorgt ervoor dat het moeilijker wordt om iedereen te laten eten, met name vlees. Dit gaat veel schade opleveren voor de aarde. Daarnaast zorgt de toenemende wereldbevolking ervoor dat het steeds moeilijker wordt om mensen voldoende vlees te laten eten.
Alternatieve eiwitten. Waar komen ze vandaan?
Is er een betere manier om eiwitten te krijgen? Is er een gezondere optie voor mensen? En beter voor dieren en onze planeet? Wetenschappers hebben onderzoek gedaan naar alternatieve eiwitten.
Wat zijn alternatieve eiwitten?
Eiwitten die afkomstig zijn van planten, schimmels, insecten of levende dierlijke cellen die in tanks gekweekt worden in plaats van boerderijdieren. Deze tanks worden ook wel bioreactoren genoemd. Sommige van deze alternatieve eiwitten zitten al in voedingsmiddelen die je in de supermarkt kunt kopen. De ontwikkeling van andere gaat nog steeds door.
- Planten
Planten zijn de meest bekende alternatieve optie voor eiwitten. Sojabonen, erwten, kikkererwten en haver bevatten van nature eiwitten. Deze worden al verwerkt in vleesvervangers. Maar er zitten vaak te veel ingrediënten in deze vleesvervangers. Veel mensen denken dat ze dan niet erg gezond zijn.
- Schimmels
Aan schimmels denken de meeste mensen aan paddenstoelen. De paddenstoel is vaak niet het belangrijkste. De paddenstoel is dat deel wat je boven het grondoppervlak ziet. Onder de grond hebben ze een groot netwerk aan draadachtige structuren. Dit is het mycelium. Mycelium groeit normaal onder de grond. Om er vleesachtig voedsel van te maken, worden ze gekweekt in tanks, oftewel in bioreactoren.
In de bioreactor worden de omstandigheden zodanig gemaakt dat schimmels er goed groeien. Van nature is mycelium taai en vezelig. Het lijkt dus veel op de structuur van vlees. En niet onbelangrijk: mycelium bevat eiwitten, vezels en belangrijke mineralen.
Quorn™ is een belangrijk merk dat mycelium gebruikt om vleesvrije producten te maken die je in de winkel kunt kopen. Alleen voor de vleessmaak worden er nog andere ingrediënten toegevoegd.
- Gecultiveerd vlees. Ook wel kweekvlees genoemd.
Dit is vlees dat uit dierlijke cellen wordt gemaakt zonder een dier te fokken of te slachten. De cellen worden gekweekt. Een voorbeeld hiervan is Mosa Meat. Lees hier het artikel van Mosa Meat.
Deze methode werkt als volgt: Er worden een paar cellen uit een kip, koe of vis gehaald. Dit doen ze middels biopsie. Dit houdt in dat ze met een kleine naald cellen uit het dier halen. Het dier zelf lijdt er niet onder. Bij mensen wordt dit ook gedaan om bijvoorbeeld cellen op kweek te zetten bij bepaalde ziektes. Nadeel is dat op dit moment gecultiveerd vlees nog niet goedgekeurd is in Nederland. En ook niet in veel andere landen van de Europese Unie. Veel bedrijven, waaronder Mosa Meat, werken actief aan toelating. Dit goedkeuringsproces gebeurt met de Europese voedselautoriteit, afgekort EFSA.
In landen zoals Singapore, Israël en de Verenigde Staten is gecultiveerd vlees, of beter uitgedrukt kweekvlees, al wel beperkt goedgekeurd
- Microben.
Wat zijn microben?
Microben worden ook wel micro-organismen genoemd. Dit vanwege het feit dat ze met het blote oog niet zichtbaar zijn. Denk dan aan bacteriën, schimmels, gisten, protozoa en algen. Protozoa zijn eencellige organismen. Bijvoorbeeld amoeben. Er zijn ook amoeben die ziektes kunnen overbrengen.
De wetenschap is ook bezig met microben voor eiwitproductie. Deze worden gekweekt, net als schimmels en dierlijke cellen. Het proces van kweken noemen ze precisiefermentatie.
Wat is precisiefermentatie?
Dit is een proces waarbij ze microben zodanig laten werken dat ze specifieke ingrediënten maken. Dit kunnen eiwitten en vitamines zijn. Dit doen ze in een bioreactor met zorgvuldig gecontroleerde omstandigheden.
Kleur is ook belangrijk bij het fermentatieproces. Denk aan de rode kleur van sommige plantaardige hamburgers. Deze is afkomstig van een eiwit dat door gist wordt gemaakt tijdens precisiefermentatie.
Deze gemaakte kleur en andere ingrediënten worden vaak toegevoegd. Dit om smaak, textuur of voeding van het plantaardig voedsel te verbeteren.
Om grote hoeveelheden eiwitten, vitamines en natuurlijke smaken te maken van microben is nog moeilijk en duur. Toch gaan ze een belangrijke rol spelen bij het maken van betere alternatieven voor vlees.
- Insekten.
Wij in Europa moeten er niet aan denken. Eten van insecten. In tropische en subtropische regio’s in Azië, Afrika, Latijns-Amerika en Australië staan insecten wel op het menu. Dan moet je toch denken aan zo’n twee miljard mensen. Krekels, sprinkhanen, meelwormen, rupsen, kevers en ga zo maar door. Deze worden allemaal gegeten. In Japan worden zelfs wespen gegeten.
Al deze insecten zijn gezond. Ze zitten vol eiwitten, vetten, vezels, mineralen en belangrijke vitamines. Insecten zijn in tegenstelling tot boerderijdieren makkelijker te kweken. Ze hebben minder land, minder voedsel nodig. En ze produceren duidelijk minder broeikasgassen.
Waarom gaan we niet gewoon insecten eten in westerse landen?
Laat ik me daar heel eerlijk over zijn. We zijn hier toch wel verwend. Veel mensen worden ziek als ze eraan moeten denken om insecten te eten.
Wil je het slim aanpakken, dan moet je insecten zodanig verbergen in ons eten dat we het niet zien. Wat al gedaan wordt, is poeders toedienen aan snackrepen, pasta en burgermixen. Deze poeders bestaan voor een groot gedeelte uit insecten.
Er zijn wetenschappers die onderzoek doen om insectencellen te kweken in bioreactoren. Net zoals bij kweekvlees. Voordeel van deze methode is dat het minder kost en het gemakkelijker te gebruiken is.
Hybride voedingsproducten: waarom mixen en matchen?
Elke alternatieve eiwitbron heeft wel goede eigenschappen. Echter, geen enkele eiwitbron is op zichzelf perfect.
Zo zijn plantaardige producten goedkoop en kunnen ze in grote hoeveelheden gemaakt worden. De smaak of textuur van echt vlees heeft het niet altijd.
- Gecultiveerd vlees, oftewel kweekvlees, smaakt als echt. Alleen om het te maken is het nog erg duur.
- Mycelium heeft een goede, vlezige textuur. Nadeel is dat het sterk smaakt. En het smaakt niet naar vlees.
- Insecten zijn goed en voedzaam. Nadeel is dat niemand ze wil eten.
Elke alternatieve eiwitbron heeft dus wel iets. Van elke soort het beste bij elkaar en met elkaar combineren. Dit is het idee achter hybride voedingsproducten.
Dus kort samengevat het idee:
Nieuwe voedingsmiddelen gemaakt door verschillende eiwitbronnen te mengen om een betere smaak, textuur, voeding en duurzaamheid te creëren.
Enkele voorbeelden van het matchen en mixen.
Wetenschappers kunnen bijvoorbeeld plantaardige eiwitten mengen met kleine hoeveelheden gekweekt vlees. Dit om de smaak en voeding te verbeteren en waarbij de kosten laag worden gehouden.
Wat ook zou kunnen, is mycelium combineren met plantaardige ingrediënten. Je krijgt een vleesvrije burger met betere textuur en minder andere hulpstoffen voor smaak en textuur.
Er zijn zelfs gewone vleesproducten die hybride worden. Zo zijn er bedrijven die de hoeveelheid vlees verminderen in worsten of hamburgers. Het gedeelte van het vlees dat ze verminderen, wordt vervangen door plantaardig eiwit of insectenmeel. Dit heeft als voordeel dat de impact op het milieu verkleind wordt. En de smaak blijft hetzelfde. De echte vleesgenieter merkt dit niet.
Wat maakt een goed hybride voedingsproduct?
Het maken en ontwerpen van hybride voedsel is lastig. Je moet nadenken over smaak, voeding, textuur en voedselveiligheid. En wat zijn mensen bereid om te proberen te eten? Door slimme manieren van mengen van ingrediënten komen wetenschappers dichter bij het bouwen van beter voedsel.
Bij het ontwerpen van hybride producten komt veel kijken. Je moet rekening houden met de voedseleigenschappen.
Dit zijn de punten waar je rekening mee moet houden:
- Vleesachtige structuur.
- Het moet goed te koken zijn.
- Sensorische eigenschappen. Dit is textuur, aroma en smaak.
- Voedingswaarde moet vergelijkbaar zijn met die van echt vlees.
- Veiligheid. Voor de veiligheid moet het hybride product veiligheidscontroles ondergaan. Je wilt er zeker van zijn dat mensen die deze producten gebruiken geen schade ondervinden.
Maak het hybride product lekker en vertrouwd.
Als het voedsel beter voor de planeet is, zullen toch wel meer mensen dit eten! Dat zou je denken. Toch is dit niet zo. Als iets raar ruikt of een ongebruikelijke kleur heeft, dan hebben we een probleem. Dan willen mensen dit niet eten. Wetenschappers geven daarom de sensorische eigenschappen veel aandacht. Dit is hoe het eruitziet, ruikt, smaakt en aanvoelt in de mond. Nadeel is dat plantaardige ingrediënten soms een bittere en een zogenaamde ‘beany’ smaak hebben. Insecten kunnen een sterke geur en korrelige structuur toevoegen. Gecultiveerd vlees, dus kweekvlees, en mycelium helpen bij smaak en textuur. Nadeel is dat het moeilijker is om dit zo te maken.
De truc is om ingrediënten in de juiste hoeveelheden te mengen. Dit zodanig dat het lijkt op echt vlees. Dus de smaak en het gevoel van echt vlees.
Het doel is om hybride vlees zodanig te maken dat mensen vergeten dat het geen echt vlees is.
Het moet gezond zijn.
Eiwitten zijn belangrijk. Maar hybride vlees moet meer bevatten. Denk aan voldoende vitamines, mineralen en gezonde vetten. Echt vlees is een hele sterke bron van voedingsstoffen. Het heeft ijzer, zink en vitamine B12. Sommige plantaardige producten hebben hier tekorten in. Daarom is het belangrijk dat wetenschappers hier zorgvuldig evenwicht in brengen.
Waar mensen ook bezorgd over zijn, is dat sommige vleesalternatieven ultrabewerkt zijn. Dit betekent dat er veel toegevoegde ingrediënten in zitten. Deze worden gemaakt van verwerkingsstappen die het voedsel veranderen van zijn oorspronkelijke vorm. Deze vorm van verwerking kan ervoor zorgen dat het voedsel minder gezond is. Hybride voedingsproducten kunnen dit probleem helpen oplossen. Dit door extra smaakstoffen en ingrediënten te verminderen die ervoor zorgen dat het voedsel aan elkaar blijft plakken. Er moeten dan meer vleesachtige ingrediënten zoals gekweekte cellen of mycelium toegevoegd worden. Dit om de andere ‘slechte stoffen en ingrediënten’ te vervangen.
Je moet mensen ertoe aanzetten om het te proberen.
Het is lastig om mensen een hybride product te laten eten. Zelfs al is het gezond en veilig.
Of mensen dit gaan proberen, is afhankelijk van de kosten, het gemak en hoe mensen ervoor openstaan. Er zijn mensen die enthousiast reageren om plantaardig of in het laboratorium gekweekt vlees te proberen. Anderen voelen zich onzeker. Met name als ze horen dat er insecten in zitten.
Het is wel zo dat mensen die van deze producten houden andere mensen helpen om deze te proberen. Daarnaast werken voedingsbedrijven aan verpakkingen, advertenties en recepten. Deze zorgen ervoor dat mensen zich prettiger voelen bij deze nieuwe producten.
Beschrijving foto:
De foto is met kunstmatige intelligentie gemaakt. Twee kinderen die op een boerderij hybride hamburgers eten. Die boerderij is natuurlijk het punt waar het om draait op deze foto.
Van idee naar realiteit
Een goed alternatief maken voor vlees is niet makkelijk. Hybride voedingsproducten zijn veelbelovend. Er zijn echter nog veel uitdagingen die opgelost moeten worden.
Ingrediënten zoals gecultiveerd vlees en gefermenteerde eiwitten zijn duur om te maken. En als een product duur is, zullen veel mensen het niet kopen. Wetenschappers werken aan manieren om de kosten te verlagen. En tegelijkertijd ook aan een goed verdienmodel om miljoenen mensen te voeden.
Op dit moment worden hybride voedingsproducten in kleine batches gemaakt. Dit wil zeggen: gemaakt in kleine hoeveelheden en kleine fabrieken.
Wil je er echt iets van maken? Dan moet het gemaakt worden door meer gespecialiseerde bedrijven. De productie moet zodanig zijn dat je niet veel hulpbronnen gebruikt en het moet zoveel mogelijk milieuvriendelijk zijn.
En niet onbelangrijk. Het voedsel moet veilig zijn. Voordat het wordt verkocht, moet alles goed gecontroleerd worden. Denk dan aan testen op ziektekiemen, allergenen en stoffen die het lichaam ervan kunnen weerhouden voedingsstoffen op te nemen. Deze stoffen komen voor in de natuur. Ook in peulvruchten, koffie en noem maar op. Planten hebben deze stoffen om zich te beschermen tegen insecten en micro-organismen.
Koken, kiemen, weken en fermentatie zorgen ervoor dat deze stoffen verminderd worden.
Veiligheid is dus belangrijk. De controles kunnen ook een probleem worden. Denk aan veiligheidsbeoordelingen die lang zijn, of lang op zich laten wachten. Dit kan de productie vertragen.
Op lange termijn kunnen hybride voedingsproducten helpen een groeiende wereldbevolking te voeden. En dit met milieuvriendelijkere productie.
Wat is hiervoor nodig: Teamwerk in de wetenschap, industrie en de samenleving.
Of dit echt een ‘hit’ wordt. Dit zal de toekomst ons leren. Het zou wel een goede zaak zijn als dit echt gaat slagen.
Bron: https://www.frontiersin.org/journals/science/articles/10.3389/fsci.2025.1599300/full
Steun mijn journalistiek
Waarom ik je om een donatie vraag
Ik wil deze artikelen schrijven zonder dat een opdrachtgever over mijn schouder meekijkt. Ik wil de vrijheid hebben om diep in een onderwerp te duiken. Puur omdat het belangrijk is. Niet omdat het commercieel interessant is.
Jouw donatie is voor mij een persoonlijk zetje in de rug. Het zegt: “Ga door met dit schrijfwerk. We vinden dit waardevol.” Met jouw bijdrage koop je letterlijk tijd en onafhankelijkheid voor mijn journalistiek. Zo blijf ik kritisch en vrij kijken naar de wereld. Los van commerciële belangen.
Lees je dit op een computer? Dan kun je ook simpel de QR-code scannen met je telefoon.
